Της Μαρίας Α. Κωνσταντινίδου

Αυτοκτονία, ευθανασία, νοσοκόμες και γιατροί άγγελοι θανάτου οι οποίοι καταδικάστηκαν για φόνους, άν-θρωποι οι οποίοι εκλιπαρούν για δικαίωμα στο θάνατο ως επιλογή ανάμεσα στα ανθρώπινα δικαιώματα τους ως ύστατη λύτρωση από ένα πραγματικό πόνο που νοιώθουν ότι εξευτελίζει το σώμα και την ψυχή τους. Αν-θρωποι σαν αυτούς ζουν ανάμεσά μας και δυστυχώς ο αριθμός τους αυξάνεται. 

Η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που ζητούν το δικαίωμα στο θάνατο, και η ανάγκη τους πλέον, για τη νομική καθοδήγηση για τη διαδικασία, τόσο για την πραγματοποίηση μίας ευθανασίας είτε στην Κύπρο είτε σε μία άλλη χώρα, όσο και για την εξασφάλιση των δικαιωμάτων τους για να μπορούν να το πράξουν, δημιούργησε σοβαρά ερωτήματα σε Δικηγόρους και Νομικούς στους οποίους απευθύνονται, και οι οποίοι καλούνται να απαντήσουν στα άτομα αυτά και πολλές φορές ενδεχομένως να καθορίσουν με τις απαντήσεις τους την απόφαση ενός ατόμου, ακόμα και για την ίδια του τη ζωή.
Ο δικηγόρος κ. Αλέξανδρος Χρίστου Κληρίδης, ολοκληρώνοντας μία σχετική έρευνα η οποία θα δημοσιευθεί από Ελληνικό Νομικό Εκδοτικό Οίκο και θα παρουσιαστεί σύντομα σε Διεθνές Συνέδριο με Εισηγητές από την Ελβετία, την Βρετανία και  την Ολλανδία, ενημερώνει το TVOne για το εξειδικευμένο αυτό θέμα.

Κ. Κληρίδη τι είναι η ευθανασία -  Υπάρχει διαφορά από την αυτοκτοκτονία;

Η αυτοκτονία είναι η πράξη με την οποία κάποιο άτομο προκαλεί τον θάνατο του με οποιονδήποτε τρόπο. Η ευθανασία, ή όπως μερικές φόρες αποκαλείται και υποβοηθουμένη αυτοκτονία, παραπέμπει στην απόφαση του τερματισμού της ζωής του ιδίου με την βοήθεια τρίτων ατόμων, συνήθως με ιατρι-κα μέσα και συμπεριλαμβάνει πράξη (act) και απώλεια πράξης (omission).  

Για ποιό λόγο μπορεί να αποτελούν ποινικό αδίκημα και τί προβλέπει ο ποινικός κώδικας της Κύπρου για αυτό το θέμα;

Σημαντικό να σημειωθεί ότι σε αρκετές χώρες της Ευρώπης και πολιτείες της Αμερικής έχει πλέον νομιμοποιηθεί συνεπώς θεωρώ ότι ίσως να είναι απλά θέμα χρόνου αυτό να γίνει παγκόσμια νόμιμο. Το απόλυτο παράδειγμα είναι το Βέλγιο που επιτρέπει την ευθανασία ασχέτως ηλικίας. Ακολουθουν Ελβετία (1940), η Ολλανδία (2002), το Λουξεμβούργο (2009) και η Σουηδία (2010). Όμως παραβλεποντας στιγμιαία το ζήτημα από θρησκευτική και ηθική σκοπιά, αυστηρά νομικά, επανειλημμένα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, στην απουσία διαφορετικής νομοθεσίας που να το επιτρέπει, ανέφερε ότι το δικαίωμα στην ζωή δεν προϋποθέτει και δεν επιτρέπει στους ανθρώπους θετικό δικαίωμα στον θάνατο, δηλαδή να αποφασίζουν που και πως θα πεθάνουν. Το πρόβλημα στις χώρες που ακόμα υπάρχουν σχετικά ποινικα οικήματα εμφανίζεται στις περιπτώσεις όπου το ίδιο το άτομο μπορεί να στερεί λόγο της ιατρικής του κατάστασης είτε νοητικά είτε σωματικά την ικανότητα να αποφασίσει και να φέρει εις περας το τελος της ιδιας του της ζωης. Συνεπώς εκει θα πρέπει να βασιστεί αποκλειστικά σε τριτα άτομα να «εκτελεσουν» αυτήν του την επιθυμία. Εκει είναι που αρχίζει η συζήτηση ποινικής ευθύνης των ατόμων που πείθουν και/η βοηθούν κατά την διάρκεια της διάπραξης ή απόπειρας αυτοκτονίας του άλλου, με βάση το άρθρο 218 του Ποινικού Κωδικα της Κύπρου Κεφ 154 ως ακολούθως,

«Συνενοχή σε αυτοκτονία άλλου προσώπου
218. Αυτός, που εκ προθέσεως πείθει άλλο σε αυτοκτονία, αν αυτή διαπράχτηκε ή έγινε απόπειρα της, καθώς και εκείνος που βοηθά κατά τη διάρκεια της, είναι ένοχος κακουργήματος και υπόκειται σε φυ-λάκιση δέκα χρόνων.»
Εδώ πρεπει επισης να επισημάνω ότι αναγνωρίζω τις ανησυχίες νομιμοποίησης που πιθανόν υπαρχουν, δηλαδη καταχρησης αυτου του δικαιώματος, κακοβουλα, από τριτα ατομα, για τα οποια ενδεχομένως να υπάρχει συμφέρον από τον θανατο καποιου αλλου ατομου ΟΜΩΣ όπως και για πολλα αλλα ζητηματα, η ποινικοποιηση μιας πραξης δεν είναι η απαντηση σε αυτές τις ανησυχιες. Αντιθετως η νομιμοποιηση και η σωστη παρακολούθηση, είναι ίσως ο μοναδικος τροπος για να  μπορει να υπαρξει αναπτυξη όχι μόνο σε αυτό το τόσο σημαντικό θέμα αλλά  και σε πολλά άλλα παρόμοιας και διαφορετικής φύσεως. 

Πιστεύετε ότι είναι ανθρώπινο δικαίωμα να αποφασίσει κάποιος για τον θάνατό του, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά θέμα υγείας;

Πιστευω ότι το δικαίωμα στην ζωη, όπως αυτό ορίζεται στο Αρθρο 7 του Κυπριακού Συνταγματος και στο Αρθρο 2 της Ευρωπαικης Συμβασης Ανθρωπινων Δικαιωματων, προνοει και το δικαιωμα στον θα-νατο.  Η  λεξη «ζωη» προϋποθέτει καποια αναγκαστικα στοιχεια της ανθρωπινης υπαρξης τα οποια στην απουσια τους πλεον η «ζωη» ουσιαστικά δεν υπαρχει. Επιπλέον λαμβάνοντας υπόψην το βασικο δικαιωμα της ανθρωπινης μεταχειρισης και βασανιστηρίων του Κυπριακού Συντάγματος και Ευρωπαϊ-κής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, και δη όταν αυτό αφορά όπως αναφέρετε θέμα υγείας, δικαιολογουν απολυτα και το δικαιωμα να αποφασίσει κάποιος για τον θάνατό του.  

Εχετε δουλέψει σε μία μελέτη η οποία βασίζεται σε έρευνα σας που αφορά στις ποινικές  ευθύνες των εμπλεκόμενων ατόμων στη διαδικασία της ευθανασίας στην Κύπρο και σε χώρες του εξωτερικού. Ποιά ήταν η ανάγκη η οποία προέκυψε για το συγκεκριμένο θέμα

Ο αριθμός των ατόμων τα οποία ζήτησαν και ζητούν νομική καθοδήγηση από το γραφείο μας και από εμένα προσωπικά, δηλώνοντας την επιθυμία τους για να γνωρίζουν τις διαδικασίες και εκφράζοντας τις σκέψεις, επιθυμία και απόφαση τους, για να προχωρήσουν σε ευθανασία είτε στην Κύπρο είτε σε άλλη χώρα, με ώθησε ως Νομικό να μελετήσω το θέμα με ιδιαίτερη προσοχή, αντιμετωπίζοντας το ως εξειδικευμένο και με μεγάλη ευθύνη. 
Είναι ένα θεμα το οποιο βρηκα εξαιρετικα ενδιαφερον για πολλους λογους. Ενας από αυτούς, είναι γιατί παντα πιστευα ότι είναι πολύ πιο δικαιος και σωστος ο θανατος όταν επελθει με τον τροπο τοπο και χρονο που διαλεγει καποιος. Επειτα, είναι ενδιαφερον το να προσεγγίσεις και ιστορικά ένα τέτοιο θέμα το οποίο παραμενει να είναι ένα κεφαλαιο του οποιου η θρησκεια και η ηθικη εν ετη 2018 επηρεαζουν την εξελιξη και την τροποποίηση και εφαρμογη μιας νομοθεσιας. 

Τί απαντάτε στα άτομα τα οποία απευθύνονται σε εσάς για το θέμα της ευθανασίας;

Η θέση μου είναι πολύ λεπτή και ο ρόλος μου πολύ συγκεριμένος. Σίγουρα δεν είναι να βοηθήσω να πάρουν την οποιανδήποτε απόφαση στο αν θα κάνουν κάτι ή όχι αν αυτό πρόκειται για την ζωή τους. Αυτό το οποίο εννοειται ότι παντα με επαγγελματικο και σωστο τροπο πράττω είναι το να ενημερώνω το κάθε ενδιαφερόμενο άτομο για την κατασταση η οποία επικρατει στην Κυπρο, νομοθετικά, τις ποινι-κές και άλλες ευθύνες, όπως επίσης και σε σχέση με άλλες χώρες,  διαφορετικά, ανα το παγκοσμιο και προσπαθώντας να καλύψω τις ανάγκες στις αποριες που υπάρχουν. 

Ποιά άτομα, με ποιούς ρόλους μπορούν να εμπλέκονται σε μία διαδικασία ευθανασίας;

Αυτό είναι κατι το οποιο ακομα δεν μπορουμε να γνωριζουμε και είναι και μια από τις πτυχες που εξε-ταζει η δικη μου η μελετη. Το αρθρο του Ποινικου Κωδικα της Κύπρου ως εχει, και όπως το εχω παρουσιασει πιο πανω δεν είναι απολυτα ξεκαθαρο μεχρι ποιο βαθμο εμπλοκης μπορει να υπαρξει ποινικη διωξη και σε αυτό  αναφερονται δυο ομαδες ατόμων. Η ομαδα ατόμων που εκ προθεσεως πειθουν τον άλλο να προβει σε τετοιου ειδους ενεργειες και η ομαδα ατόμων που βοηθα κατά την διαρκεια. 
Εξ’ οσων γνωριζω, δεν εχει τεθει μέχρι σήμερα, υποθεση ενωπιον Δικαστηριου αναφορικα με το συγ-κεκριμενο ζητημα για να μπορεσει να εξεταστει και να αποφασιστει από Δικαστηριο το θεμα. 
Στην απουσια τετοιας νομολογιας η οποιαδηποτε εξηγηση είναι μονο θεωρια και μπορει να συμπερι-λαμβανει ένα μεγαλο φασμα ατομων και διαφορου τυπου πραξεις και ενεργειες. 

Σημαντικο να αναφερουμε ότι σιγουρα σε μεγαλυτερο κινδυνο βρισκονται τα ατομα  τα οποια ερχονται σε αμεση επαφη με το ατομο που επιθυμει να πεθανει. Δηλαδη οικογενεια, γιατρους, ψυχολογους και οποιοδηποτε άλλο ατομο εχει αμεση γνωση και επαφη. Αυτά τα ατομα σίγουρα θα πρεπει να είναι εξαιρετικα προσεχτικα με τις ενεργειες τους και τον τρόπο χειρισμού του ατόμου.  

Ποιά είναι τα συμπεράσματα στα οποία έχετε καταλήξει με τα μέχρι στιγμής στοιχεία τα οποία έχετε μέσω της έρευνάς σας; Νοιώθετε ότι υπάρχουν κενά τα οποία θα πρέπει να μελετηθούν ή να γίνουν κάποιες νομοθετικές ρυθμίσεις που να αφορούν στο θέμα αυτό;

Αν και υπάρχει το σχετικό άρθρο στον Ποινικό Κώδικα η εφαρμογή του πιθανότατα να είναι εξαιρετικά προβληματική. Η κατάσταση στην Κύπρο χρειάζεται αναβάθμιση, η οποία μπορεί να προελθει μόνο με το να παρακολουθούμε τις παγκόσμιες εξελίξεις και πως κάποια κράτη, τα οποία θεωρούμε ότι είναι τουλάχιστον 10 χρόνια πιο μπροστά από εμάς χειρίζονται τέτοιου είδους θέματα. Στην δική μου έρευνα και μελέτη αναλύω με ποιους τρόπους στο εξωτερικό Ευρώπη και Αμερική τα άτομα που επιθυμούν να προβούν στην διαδικασία της ευθανασίας ολοκληρώνουν και πραγματοποιούν την επιθυμία τους χωρίς την οποιαδήποτε ανησυχία ποινικής δίωξης.

alex-clerides-4npuJ.jpg